Wirus brodawczaka ludzkiego, czyli HPV, to nazwa grupy ok. 200 wirusów. Zakażenie niektórymi z nich – zwanych typami wysokiego ryzyka – może prowadzić do powstania kłykcin kończystych lub raka. Z danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wynika, że u 90 proc. zakażonych organizm sam kontroluje infekcję. Jednak w przypadku przewlekłych zakażeń typami wysokiego ryzyka mogą one być przyczyną raka szyjki macicy – tu ryzyko rośnie aż 500-krotnie! – ale też sromu, pochwy, jamy ustnej, gardła, penisa i odbytu.
4 marca obchodzimy Międzynarodowy Dzień Świadomości HPV.
Rak szyjki macicy jest jedynym nowotworem wywoływanym przez HPV, w przypadku którego dostępne są badania przesiewowe. W Polsce zapewnia je NFZ w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy.
– W 2025 r. z badań w ramach etapu podstawowego programu skorzystało w poradniach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) ponad 12 tys. mieszkanek naszego województwa. Niemal 45 tys. wykonało to badanie w pracowniach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS) – mówi Łukasz Jarocki, rzecznik prasowy mazowieckiego NFZ. – W przypadku materiału pobranego u 66 tys. Mazowszanek trzeba było dokonać jego oceny w ramach etapu diagnostycznego, a u niemal 500 pań w ramach etapu diagnostyki pogłębionej – dodaje.
Test HPV HR zamiast cytologii
Od ubiegłego roku w programie profilaktyki raka szyjki macicy dostępny jest bezpłatny test HPV HR. Kilka minut, jedno pobranie i test, który wykrywa różne typy wirusa brodawczaka ludzkiego, w tym te, które najbardziej sprzyjają rozwojowi nowotworu. To nowoczesne badanie jest skuteczniejsze od tradycyjnej cytologii, a jego prawidłowy wynik daje spokój nawet na 5 lat.
Profilaktyczny program NFZ skierowany jest do kobiet w wieku od 25 do 64 lat. Więcej informacji na jego temat znajdziesz w naszym "Poradniku Pacjenta".
Szczepienia i inne metody profilaktyki
Nowotworom wywołanym przez HPV pozwalają zapobiec także szczepienia. Preparat nie zawiera ani wirusa, ani jego DNA, więc nie może powodować raka, ani innych chorób związanych z HPV.
Profilaktykę chorób wywoływanych przez wirus brodawczaka ludzkiego warto zacząć już w okresie dziecięcym, przed inicjacją seksualną. Szczepionkę mogą przyjmować zarówno dziewczęta, jak i chłopcy po ukończeniu 9 lat. Doświadczenia krajów, w których od lat stosowane są programy szczepień przeciw HPV wskazują, że odnotowano ponad 90-procentową skuteczność w zapobieganiu tzw. przetrwałym zakażeniom HPV, stanom przedrakowym szyjki macicy, pochwy i sromu oraz kłykcinom u kobiet oraz stanom przedrakowym prącia, odbytu i kłykcinom u mężczyzn.
Szczepionki przeciw HPV są bezpieczne i dobrze tolerowane. O szczepieniach przeczytasz więcej na tej stronie.
Ważną metodą zapobiegania zakażeniu wirusem brodawczaka ludzkiego jest stosowanie prezerwatyw podczas stosunku płciowego. Także dobrowolne obrzezanie mężczyzn zmniejsza ryzyko zakażenia. Nieprzyjmowanie tytoniu zmniejsza ryzyko rozwoju przewlekłego zakażenia HPV.
WHO podaje, że w 2019 r. HPV był przyczyną raka u ok. 620 tys. kobiet i ok. 70 tys. mężczyzn.
